ช่างเขียนบุด

บุดพระมหาพุทธคุณ – พระมาลัยที่งดงามโดยฝีมือช่างนครเล่มหนึ่ง ส่วนที่ระบุรายละเอียดการสร้างขาดหายไป ดูจากสไตล์และการให้สีคงเป็นงานในช่วงต้นรัชกาลที่ 5 ทศวรรษที่ 2410 – 2450 ซึ่งเป็นช่วงที่ช่างเขียนชาวนครผลิตผลงานลงบนสมุดไทยเป็นจำนวนมาก

.

บุดพระอภิธรรม-พระมาลัยจำนวนมากที่ผลิตขึ้นในห้วงเวลานี้ มีภาพเขียนงดงาม มีทักษะฝีมือสูง และมีมาตรฐานใกล้เคียงกับช่างภาคกลาง

.

บุดจำนวนมากในห้วงเวลานี้เช่นกัน ถูกเขียนอักขระเสร็จสมบูรณ์แล้วและเว้นที่ว่างสำหรับจะเขียนภาพแต่ยังไม่ได้เขียน ทำให้เห็นถึงความนิยมในการสร้างบุดพระธรรมมีภาพประกอบ และดีมานด์ในภาพเขียน ที่อาจมีซัพพลายช่างเขียน หรือทุนทรัพย์ในการสร้างไม่เพียงพอ

.

ตู้พระธรรมลายรดน้ำหลายใบที่พบในเมืองนครก็สร้างขึ้นในห้วงเวลานี้ มีสองใบระบุว่าถูกสร้างโดยนายนุ่น บุคคลชื่อนายนุ่นซึ่งอาจไม่ใช่คนเดียวกันก็ได้ยังได้เขียนภาพบนตำราสีมาวินิจฉัยเล่มหนึ่งของวัดจันทารามตามคำสั่งของพระครูกาเดิม

.

ขณะที่บุดในห้วงเวลาก่อนหน้าเท่าที่เหลือมามีภาพเขียนไม่มากนัก มีมาตรฐานหลากหลายทั้งแบบขนบภาคกลางและท้องถิ่น ส่วนบุดในห้วงเวลาหลังจากนี้แม้จะยังคงมีความนิยมในการสร้างบุดพระอภิธรรม พุทธคุณ พุทธมนต์ อยู่มากเช่นเดิม แต่จำนวนภาพเขียนเท่าที่เก็บตัวอย่่างได้มีจำนวนลดลง และมาตรฐานของฝีมือส่วนใหญ่มีความเป็นท้องถิ่นอย่างมาก บางเล่มมีเพียงการลากเส้นอย่างง่าย ๆ

.

ความรุ่งเรืองของงานช่างเขียนในราวครึ่งแรกของ พศว.25 นี้เกิดขึ้นและจบลงอย่างไรเป็นปริศนาที่น่าสนใจ เพราะกินเวลาค่อนข้างสั้นหากเทียบกับงานช่างแขนงอื่นเช่น เครื่องถม หรือผ้ายก แม้แต่พระลากหุ้มแผลงด้วยแผ่นเงินก็สืบทอดฝีมือยาวนานร่วมศตวรรษกว่าจะสิ้นสุดลง